خانه » سرگرمی » اوستا کتاب مقدس زرتشت / شرح پنج فصل کتاب مقدس اوستا

اوستا کتاب مقدس زرتشت / شرح پنج فصل کتاب مقدس اوستا

هرفصل ازاوستا چه نام دارد / شرح اوستا چیست

اوستا کتاب مقدس زرتشت  شرح پنج فصل کتاب مقدس اوستا

..:: اوستا، کتاب مقدس زرتشتیان ::..

اوستا یکی از کتاب های بزرگ اعصار قدیم بوده و عظمت آن در بیرون از حدود کشورهای مزدیسنا نیز شهرت داشته است. مورخ یونانی هرمیپوس (Hermipos) که در قرن سوم قبل از میلاد می زیست، کتابی در خصوص آیین ایران نوشته بود که امروزه در دست نیست ولی مورخی رومی موسوم به پلینیوس (Plinius) که در قرن اول میلادی از دنیا رفت، در کتاب خویش به نام تاریخ طبیعی از کتاب هرمیپوس سخن می راند و می گوید که او آیین ایرانیان را از روی کتاب دینی آنان که زرتشت در دو هزار (دو میلیون) بیت سراییده به دقت مطالعه کرده است. مسعودی که در سال 346 هجری درگذشته، در کتاب مروج الذهب می نویسد: اوستا روی دوازده هزار جلد گاو نوشته شده بود. در شاهنامه آمده است که 1200 فصل اوستا روی تخته ی زرین نوشته بود.

آنچه از سنت قدیم در کتب پهلوی مانده است این است که اوستای هخامنشیان دارای 1000 فصل و منقسم به 21 کتاب یا «نَسک» بوده است.

موافق دین کرت (یکی از کتب معروف پهلوی) اوستای زمان هخامنشیان در موقعی که اسکندر مقدونی به قصر سلطنتی تخت جمشید آتش زد (در زمان داریوش سوم هخامنشی) بسوخت و یونانی ها نسخه ی دیگر آن را از گنج شاپیکان که معلوم نیست کجا بوده به دست آورده، به دستور اسکندر قسمت های علمی آن را راجع به پزشکی و ستاره شناسی، به زبان یونانی ترجمه کردند و بعد آن را در آتش انداختند.

بلاش اول اشکانی امر به جمع آوری اوستا کرد و در زمان اردشیر یکم ساسانی «تنسر» نامی که هیربذان هیربذ (موبدان موبد، به معنی پیشوای دینی. موبدان موبد در آیین زرتشتی بالاترین درجه بود و پس از آن مُغقرار دارد) بود اوستا را مرتب نمود. پس از آن شاپور یکم آنچه را که از اوستا راجع به دانش پزشکی و ستاره شناسی و فلسفه و جغرافیا برداشته بودند، از یونان و هند و سایر جاها جمع کرده به اوستا افزود و در زمان شاپور بزرگ (شاپور دوم)، به آذربد مهرهاسپند دستور داده شد که اوستا را به صورت منظم درآورد، او اوستا را بر بیست و یک نَسک یا کتاب تقسیم کرد. اردشیر دستور داد که اوستا را به پهلوی ترجمه کنند و آن را بعد از ترجمه، زند نامیدند و از آن پس این کتاب به زند اوستا معروف شد.

اوستای کنونی شامل پنج جزء یا کتاب (نسک) است:

1)      یَسنا  2) ویسپِرد  3) وَندیداد  4) یَشت ها  5) خرده اوستا.

 

1)      یسنا: حاوی آداب مذهبی است و گات ها یعنی سرودهای مذهبی جزو آن می باشد. مهمترین قسمت اوستاست. این کلمه در اوستا بسیار استعمال شده. تلفظ اوستایی آن یسنه (Yasna) می باشد که در خود گات ها بارها آمده و معنی آن پرستش و ستایش و نماز و جشن است. همین واژه ی جشن که به معنی عید است از کلمه ی یسنای مذکور آمده است که در سنسکریت به آن «یَجنَه» و در پهلوی «یَزَشن» و «ایزِشن» گویند. یسنا به ویژه در مراسم مذهبی سروده می شود. مجموع یسنا 72 فصل  و 24000 واژه است. هر فصل را یک «هائیتی» (Haiti) خوانند. این کلمه نیز اوستایی است و امروز آن را هاو یا هات گویند. از این 72 فصل، 17 فصل (یا هائیتی) متعلق به گات هاست که قدیمی ترین قسمت اوستا و سروده ی خود اشوزرتشت به شمار می رود. یسنا در حدود 25% کل اوستاست. گات ها، 255% یسنا و کمی بیش از 5/6% کل اوستاست. یسنا درباره ی اهورامزدا و آفرینش، راه درست زیستن و به خوشبختی رسیدن، آرمان آدمی و پی آمدهای اندیشه، گفتار و کردار آدمیان، قانون اشا و نوسازی جهان گفت و گو می کند. در میان بخش های پنج گانه اوستا، یسنا، و در یسنا، ستوت یسن معیار و شاخص است. گنجینه ستوت یسن، 28% یسنا و کمی کمتر از 9/6% کل اوستاست. این بخش دگرگونی ناپذیر و بنیادی است. گات ها کهن ترین و مقدس ترین قسمت اوستاست که در میان یسنا جای داده شده. در خود اوستا «گاثا» و در پهلوی گاس آمده و جمع آن گاسان می باشد و گاسانیک ترکیب صفتی آن می باشد، یعنی مربوط به گات ها. در سنسکریت هم این کلمه گاثا می باشد. گاتها شامل 238 قطعه و 896 بیت و 55600 کلمه می باشد. این اشعار قدیمی ترین آثاری است که از روزگاران پیشین برای ما تا امروز باقی مانده است.گاتها شامل پنج قسمت است و به منزله ی پنج کتاب اسفار تورات است که یهودیان آن را از خود موسی می دانند و برای آن احترام خاصی قائل هستند. نخستین موسوم است به «اَهُنوَد»، دوم به «اُشتَوَد»، سوم به «سِپَنتمَد»، چهارم به «وُهوخشَتر» و پنجمین به «وَهیشتواشت». در گات ها، 204 بار نام خدا (اهورامزدا)، 138 بار واژه اندیشه نیک، 26 بار واژه کردار نیک و 19 بار واژه گفتار نیک  و ده ها بار به واژه خرد و راستی و اشا و وهومن و زندگی و کار و آبادانی و پاکی محیط زیست آمده است.

 

2)      ویسپِرد: متمم یسنا و راجع به آداب عبادت است. دارای 23 کَرده (بخش، این کلمه در اوستا کرتیآمده است به معنی باب و فصل) و 40000 واژه است. ویسپرد درباره آیین گاهنبارها (جشن های دین و اجتماعی شش گانه در سال که هرکدام پنج روز است) و نمازهای وابسته به آن سخن می گوید. ویسپرد یا ویسپرت از دو کلمه اوستایی مرکب است. ویسپِ رَتَوُ (Vispe ratavo)  که در یشت دهم، بند 122، استعمال شده و به معنی «همه ی سروران» است. وسپ در پهلوی و یا هروسپ در پازند به معنی «همه» آمده. در ادبیات زرتشتیان غالباً به این جمله برمی خوریم: خداوند هروسپ آگاه، به معنی انّ الله علی کل شیءٍ علیم. جزء دوم، رد، که همان اوستایی رتو می باشد در ادبیات فارسی به معنی دلیر و دانا و بخرد است.

 

 

3)      وَندیداد: از آن چیزی مفقود نشده، راجع به خلقت عالم، حاوی قواعد تزکیه ی نفس و کفاره و غیره است. نام اوستایی آن ویدئوداتهVidaevadãta) می باشد که در پهلوی جت دیودات گردیده و مرکب است از سه کلمه ی: وی به معنی ضد، دَئِوَه یعنی دیو، داتَه که امروز داد گوییم به معنی قانون است و مجموعاَ یعنی قانون ضد دیو. بیشتر راجع به تشریفات مربوط به بهداشت و رعایت پاکیزگی و جلوگیری یا از بین بردن عفونت است. وندیداد در مراسم دینی خوانده نمی شود و مندرجات آن مختلف است. هر فصل آن رافرگرد گویند. در همه ی نسخ خطی به دقت هر فرگرد دارای شماره مخصوص به خود می باشد و مجموعاً شامل 222 فرگرد است. فرگرد اول در آفرینش زمین و کشورهاست، دوم در داستان جم (یَمَه)، سوم در خوشی و ناخوشی جهان و … اما غالب مطالب فرگردها تا فرگرد 21 در قوانین مذهبی و احکام دینی است، از قبیل سوگند خوردن و پیمان داشتن و عهد شکستن و نظافت و غسل و تطهیر و پاک نگه داشتن آب و آداب دخمه و اجتناب از لاشه و مردار و توبه و کفاره و درباره ی مزد پزشک و در موضوع پیشوایان درست و دروغین و آداب ناخن چیدن و بریدن مو و شرحی نیز از خروس – که در بامدادان بانگ زند و مردم را از پی تسبیح و ستایش یزدان خواند- و درباره زنِ دشتان (= حایض) و خصایص سگ و عزیز داشتن آن گفتگو شده است. فرگرد 22 در موضوع آوردن اهریمن 99999 ناخوشی را و در برابر آوردن پیک ایزدی 99999 درمان برای آنها سخن می‏راند.

 

4)      یَشت ها: حاوی سرودهایی راجع به امشاسپنتان و یزت ها. کلمه ی اوستایی آن یشتی (Yašti) از ریشه و بن کلمه یسنا می باشد، به معنی «نیایش و فدیه»، ولی یسنا برای ستایش به طور عموم آمده و یشت ها به ویژه برای ستایش آفریدگار و نیایش امشاسپندان و ایزدان است. یشت ها 211 کَرده و 35800 واژه است. اکنون 21 یشت موجود است که بعضی از آنها کوتاه و بعضی دیگر بسیار بلند است. اسامی یشت ها به قرار زیر است: 1- هرمز یشت 2- هف امشاسپند یشت 3- اردیبهشت یشت 4- خرداد یشت 5- آبان یشت 6- خورشید یشت 7- ماه یشت 8- تیر یشت 9- گوش یشت 10- مهر یشت 11- سروش یشت 12- رشن یشت 13- فروردین یشت 14- بهرام یشت 15- رام یشت 16- دین یشت 17- اردیشت 18- اشتاد یشت 19- زامیاد یشت 20- هوم یشت 21- ونند یشت.

 

 

5)      خرده اوستا: کتاب دعاست و در زمان شاپور دوم تألیف شده. در پهلوی خُرتَک اَپِستاک و در پارسیخورده اوستا به معنای اوستای کوچک یا مختصر می باشد. خرده اوستا از پنج گاه، پنج نیایش، چند یشت کوتاه، آفرینگان، سی روز و دعاهایی از این گونه فراهم آمده است و دارای 65000 واژه است. آذربدمهراسپند، موبد موبدان زمان شاپور دوم (310-379 م.) این کتاب را تدوین کرده، و آن برای نماز و ادعیه و اوقات روز و ایام متبرک ماه و اعیاد مذهبی سال و دیگر مراسم و اوقات خوش و ناخوش که در طی زندگانی پیش آید، مثل سدره پوشیدن و کستی بستن کودکان و عروسی و سوگواری و ماتم و غیره، تخصیص داده شده است.

دوازده − نه =

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است